Rolconflicten en dubbelspel

Gelaagd borduurwerk van Hinke Schreuders

Met papier, textiel en borduurwerk stelt Hinke Schreuders onderwerpen aan de orde die haar bezighouden. In haar borduurwerken onderzoekt ze braafheid en fatsoen en stuit op dubbele lagen met innerlijke conflicten en verwarrende rolpatronen.

Het jongste werk van Hinke Schreuders is een serie van twintig ‘Works on Paper’. Pagina’s uit damesbladen: Eva. het Rijk der Vrouw en Ariadne met cirkelrokken, boothalzen, gesteven schorten en zedige bruidskleding verplaatsen de kijker naar de vijftiger jaren. Zwarte inkt maskeert de achtergrond, hier en daar schemert een tekstregel door. Daaroverheen machinaal gestikte onderlijnen en handmatig borduurwerk met elegante bloemen, sierlijke bladstengels en ranken.

Dubbele kant
De tranen die uit de ogen van de bruid schieten en het uitdagende felrode borduursel op de strak gesteven schort onthullen echter dat het niet gaat om lieve geborduurde plaatjes. Ook de keurige ruitjes die wanordelijk ontsporen en de vrouw die verstrikt lijkt in stengels en gebladerte prikkelen tot heel andere gedachtes. Hinke: ‘Works on Paper’ verwijzen naar deugdzame vrouwen en perfecte gezinnetjes en tegelijkertijd naar innerlijke conflicten en verwarrende vrouwelijke rolpatronen. Mijn werk gaat altijd over de dubbele kant van dingen, over tegenstellingen. Die rode draad komt er vanzelf in.

Roodkapje
Ook ‘Into the Woods’ zinspeelt op zo’n tweeledige strekking. Het werk gaat over Roodkapje, dat net als alle sprookjes, voor meerdere uitleg vatbaar is. In de oorspronkelijke versie van Charles Perrault, een zedenschets voor adel en hofdames, kleedt Roodkapje zich uit, kruipt in bed bij de wolf, die haar plompverloren verslindt. Bij de gebroeders Grimm verschijnt de jager als redder in nood en de wolf legt het loodje. Wat te denken van Roodkapje? Een lief deugdzaam meisje dat per ongeluk van haar paadje afraakt en gered wordt door de jager? Of een sterke vrouw die haar eigen weg kiest en doelbewust haar seksualiteit inzet? Hinke bewerkte een eeuwenoude illustratie van Roodkapje tot een levensgroot borduurwerk. Het bijbehorende mandje, waarin Roodkapje fallussen heeft verzameld in plaats van bloempjes, staat haaks op de brave traditionele kruissteekjes.

Pornografie
Na haar opleiding autonome Beeldende Kunst aan de Kunstacademie werkte Hinke als webdesigner. Uiteindelijk had ze de bits en bytes wel gezien. Vanuit de behoefte om handmatig en tastbaarder te werken keerde ze terug naar de Beeldende Kunst. Als eerste ontstond de serie ‘Faces’, gebaseerd op pornografische plaatjes van het internet. Hinke: ‘Faces’ verbindt internet, pornografie en het tuttige imago van borduren. Geborduurd in lieve kleurtjes lijken het zoete aantrekkelijke prentjes. De vraag die ik stel is of er een mooie kant kan zijn aan pornografie. Aspecten als onderdrukking en kwetsbaarheid moet je in pornografie veroordelen, maar ik denk dat sommige pornoactrices er echt voor kiezen en dat getuigt eigenlijk van een krachtige emancipatoire daad, een ultieme bevrijde staat.’

Victoriaanse merklappen
Inmiddels is pornografie geen openlijk thema meer in Hinke’s werk. Liever kiest ze een subtielere benadering om dubbelheid aan de orde te stellen. De Victoriaanse tijd met strenge fatsoensnormen als façade voor dubbele moraal en verholen prostitutie, biedt nieuwe inspiratie. Zo creëerde ze al enkele werkjes met ingetogen viooltjes, verwelkte rozen en ontroerende gebedjes. Hinke:‘die merklappenkant uit de Victoriaanse tijd, dat nette borduren, de moeilijke patronen die meisjes van 11 jaar al moesten borduren ter voorbereiding op een huwelijk spreekt mij erg aan. Die periode, waarin alles zo kuis moest zijn, is interessant. Natuurlijk broeide er onderhuids van alles, dat kan gewoon niet anders.’

Traagheid
Een deel van het borduurwerk voert Hinke machinaal uit, maar het handmatig borduurwerk kost veel tijd en gaat langzaam. Hinke: ‘door het machinale werk heb ik ontdekt hoe belangrijk die traagheid is. Voor mij is het goed als ik niet snel werk. Het borduren zelf duurt niet eens lang, maar ik denk vaak lang na over wat een werk nodig heeft. Soms hangt iets wekenlang aan de muur en loop ik er honderd keer langs tot ik weet wat ik wil. Of ik ontdek iets op straat of in de krant. In die zin kies ik heel bewust voor textiel, omdat het veel tijd kost.

Vrije associaties
Hinke maakt nooit proeven en begint vaak te borduren zonder omschreven plan. Soms is een werk snel af, soms stopt ze er vele uren in. Hinke: ‘Kruisjes vind ik saai, die gebruik ik alleen voor het effect. Ik werk heel vrij en associatief. Dan kan ik laagje voor laagje opbouwen of weghalen. Ik blijf doorgaan, ook als het tegenvalt. Dan ontstaan er vaak de meest verrassende dingen. Het dubbele dat ik wil weergeven komt onbewust te voorschijn, daar vertrouw ik op. Ik maak een mooi beeld, de betekenis komt vanzelf.

Gelaagdheid
Opmerkelijk is dat de stof waarop Hinke borduurt soms uit meerdere delen bestaat. Kwam ze stof te kort of heeft ze een stukje ingezet, zoals bij verstelwerk? ‘Vaak begin ik met een te klein lapje. Of ik ben ontevreden over een geborduurd stuk en knip het weg. Dat bedenk ik niet van tevoren, maar die speelruimte mag er zijn. Ik probeer het op strategische plekken te doen, zodat het tegelijk het ruimtelijke effect geeft van een wand of een hoek. Zo’n ingezet stukje zorgt voor gelaagdheid, niet alleen letterlijk, maar ook qua gevoel: dat mensen beschadigd zijn of dat het allemaal niet zo perfect is.

Afke Zwierzina, Textielplus, nr. 214, 2010